Για το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, η ένταξη δεν αφορά μόνο την εκμάθηση της γλώσσας της χώρας υποδοχής ή την πρόσβαση σε υπηρεσίες. Αφορά το αίσθημα του ανήκειν, τη συμμετοχή και τη δυνατότητα των ανθρώπων να έχουν ουσιαστικό λόγο στην κοινότητα όπου ζουν.
Αυτή η προσέγγιση βρίσκεται στον πυρήνα της συμμετοχής του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων στο SCHOOLinHUB, ένα ευρωπαϊκό έργο που συγχρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει ως στόχο να ενισχύσει την ένταξη και τη γλωσσική υποστήριξη παιδιών μεταναστευτικού/πορσφυγικού υπόβαθρου και των οικογενειών τους.
Το έργο φέρνει κοντά σχολεία, εκπαιδευτικούς, γονείς, τοπικές αρχές, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και κοινότητες μεταναστών και προσφύγων από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες. Βασικός στόχος είναι τα σχολεία να λειτουργούν όχι μόνο ως χώροι εκπαίδευσης, αλλά και ως σημεία σύνδεσης μεταξύ οικογένειας, σχολείου και τοπικής κοινότητας.
Η βιωμένη εμπειρία στο κέντρο του σχεδιασμού
Μία από τις βασικές συνεισφορές του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων στο SCHOOLinHUB είναι μια αρχή που διατρέχει εδώ και χρόνια τη δουλειά μας: οι άνθρωποι με προσφυγικό και μεταναστευτικό υπόβαθρο δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως ωφελούμενοι πολιτικών και προγραμμάτων ένταξης. Πρέπει να συμμετέχουν στον σχεδιασμό, στη λήψη αποφάσεων και στην υλοποίησή τους.
Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνεται ιδιαίτερα στις Comprehensive Community Guidelines & Policy Recommendations, τις Κατευθυντήριες Οδηγίες και Συστάσεις Πολιτικής για την Κοινότητα, που αναπτύχθηκαν από το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων στο πλαίσιο του Work Package 4 του έργου. Οι Οδηγίες δίνουν κεντρικό ρόλο στους ανθρώπους με βιωμένη εμπειρία μετανάστευσης, όχι μόνο ως συμμετέχοντες, αλλά ως συνδιαμορφωτές, συν-αποφασίζοντες και συντονιστές δράσεων.
Για εμάς, η ουσιαστική συμμετοχή δεν μπορεί να αποτελεί μια συμπληρωματική δραστηριότητα στο τέλος ενός έργου. Πρέπει να ενσωματώνεται εξαρχής στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι πολιτικές και οι δράσεις ένταξης.
Η ένταξη δεν σταματά στην πόρτα του σχολείου
Το σχολείο είναι συχνά ένας από τους πρώτους θεσμούς με τους οποίους έρχονται σε επαφή οι οικογένειες προσφύγων και μεταναστών. Μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία εμπιστοσύνης και στην υποστήριξη της ένταξης. Όμως κανένα σχολείο δεν μπορεί να το πετύχει μόνο του.
Η προσέγγιση που αναπτύσσεται μέσα από το SCHOOLinHUB συνδέει τα σχολεία με τις οικογένειες, τους δήμους, τις οργανώσεις προσφύγων και μεταναστών, τις ΜΚΟ, τις βιβλιοθήκες, τις ομάδες νέων, τους αθλητικούς και πολιτιστικούς φορείς, τους εθελοντές και τις τοπικές υπηρεσίες. Η ένταξη αποτελεί κοινή ευθύνη.
Οι προσφυγικές και μεταναστευτικές οργανώσεις έχουν εδώ έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Μπορούν να προσεγγίσουν ανθρώπους που διαφορετικά παραμένουν αόρατοι για τους θεσμούς, να δημιουργήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης, να μεταφέρουν τη γνώση και την εμπειρία των κοινοτήτων και να εντοπίσουν ανάγκες που δεν είναι πάντα ορατές μέσα από τις επίσημες δομές.
Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς ρόλους που επιδιώκει να ενισχύσει το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων μέσα από το SCHOOLinHUB: να χτίζει γέφυρες μεταξύ των κοινοτήτων και των θεσμών, αντί να περιμένουμε από τις κοινότητες απλώς να προσαρμοστούν σε ήδη υπάρχοντα συστήματα.
Η συμμετοχή χρειάζεται πραγματικές προϋποθέσεις
Για το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, η συμμετοχή δεν μπορεί να είναι ουσιαστική όταν υπάρχουν πρακτικά εμπόδια που εμποδίζουν τους ανθρώπους να συμμετέχουν.
Για τον λόγο αυτό, οι Community Guidelines αντιμετωπίζουν τη διερμηνεία, τη φροντίδα παιδιών, την κάλυψη μετακινήσεων και την προσβασιμότητα των χώρων όχι ως πρόσθετες παροχές, αλλά ως βασικές προϋποθέσεις συμμετοχής. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην απλή και κατανοητή πληροφόρηση, στην ύπαρξη ασφαλών χώρων και στη διοργάνωση δραστηριοτήτων με τρόπο που να ανταποκρίνεται στην καθημερινότητα των οικογενειών.
Οι Οδηγίες μετατρέπουν αυτές τις αρχές σε συγκεκριμένα εργαλεία και πρακτικές δράσεις, όπως:
- πρόγραμμα γλωσσικής ενδυνάμωσης γονέων που συνδέει τη γλώσσα με πραγματικές ανάγκες της καθημερινότητας,
- το MyBuddy Parent, που φέρνει σε επαφή νεοαφιχθέντες γονείς με γονείς που έχουν μεγαλύτερη εμπειρία στη χώρα,
- ασφαλείς χώροι για γυναίκες και κορίτσια,
- δράσεις μέσα από τον αθλητισμό και τον πολιτισμό,
- Community Advisory Groups, μέσα από τα οποία οι οικογένειες και οι κοινότητες μπορούν να συμμετέχουν στις αποφάσεις,
- εργαλεία για την ασφάλεια, την προσβασιμότητα, τον εθελοντισμό και την αξιολόγηση των δράσεων.
Ο στόχος είναι η ένταξη να συνδέεται με πραγματικές καταστάσεις της καθημερινής ζωής και όχι να παραμένει μια αφηρημένη έννοια.
Αξιοποιώντας την εμπειρία του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων
Οι Community Guidelines βασίζονται επίσης σε μεθόδους και πρακτικές που έχουν αναπτυχθεί μέσα από τη μακρόχρονη εμπειρία του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων.
Η εμπειρία του HARTS συνέβαλε σε προσεγγίσεις γύρω από τους ασφαλείς χώρους, τη συμμετοχή γυναικών και οικογενειών, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τον από κοινού σχεδιασμό δράσεων.
Η εμπειρία της Ομάδας Αυτοσυνηγορίας, Self-Advocacy Team, ενίσχυσε τη διάσταση της συμμετοχής ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία στη λήψη αποφάσεων, στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση.
Το ERMES συνέβαλε με πρακτικές που σχετίζονται με τη συνεργασία με διερμηνείς, την ασφάλεια, την προστασία της ιδιωτικότητας, την πολιτισμική και έμφυλη ευαισθησία και τις προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη την εμπειρία του τραύματος.
Για το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι πρακτικές που έχουν διαμορφωθεί μέσα από τη συνεργασία μας με προσφυγικές και μεταναστευτικές κοινότητες στην Ελλάδα μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία εργαλείων που θα χρησιμοποιηθούν και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ταυτόχρονα, η συμμετοχή μας στο SCHOOLinHUB μας δίνει τη δυνατότητα να μαθαίνουμε από την εμπειρία των άλλων εταίρων και να προσαρμόζουμε τις προσεγγίσεις μας σε διαφορετικά εκπαιδευτικά και κοινωνικά περιβάλλοντα.
Από την καθημερινή συμμετοχή στην τοπική πολιτική
Η συμβολή του ΕΦΠ στο SCHOOLinHUB δεν περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων.
Οι Community Guidelines περιλαμβάνουν και συγκεκριμένες προτάσεις προς τους δήμους και τις τοπικές αρχές, μεταξύ άλλων για:
- την ουσιαστική αναγνώριση και χρηματοδότηση προσφυγικών και μεταναστευτικών οργανώσεων ως ισότιμων εταίρων,
- την ενίσχυση σταθερών μηχανισμών συμμετοχής των κοινοτήτων στις τοπικές αποφάσεις,
- την πρόβλεψη διερμηνείας, παιδικής φροντίδας και μετακίνησης ως βασικών μέτρων ένταξης,
- τη συστηματικότερη συνεργασία μεταξύ σχολείων, τοπικών αρχών, κοινωνίας των πολιτών και κοινοτήτων.
Για εμάς, αυτή η διάσταση είναι καθοριστική. Οι καλές πρακτικές και τα επιμέρους προγράμματα μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές ευκαιρίες. Για να υπάρξει όμως πραγματική και μακροπρόθεσμη αλλαγή, χρειάζεται να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο οι θεσμοί συνεργάζονται με τις κοινότητες προσφύγων και μεταναστών.
Το σχολείο ως χώρος συμμετοχής και του ανήκειν
Το SCHOOLinHUB δίνει στο Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων τη δυνατότητα να μεταφέρει στον χώρο της εκπαίδευσης ένα μήνυμα που βρίσκεται εδώ και χρόνια στον πυρήνα της δουλειάς μας: Η ένταξη είναι μια αμφίδρομη διαδικασία που αφορά ολόκληρη την κοινωνία.
Ένα σχολείο που καλωσορίζει και υποστηρίζει τα παιδιά είναι εξαιρετικά σημαντικό. Το πραγματικό αίσθημα του ανήκειν όμως δημιουργείται όταν το παιδί, οι γονείς, το σχολείο και η τοπική κοινότητα συνδέονται μεταξύ τους.
Οι οικογένειες προσφύγων και μεταναστών δεν είναι άνθρωποι που απλώς πρέπει να μάθουν πώς να προσαρμοστούν σε ένα νέο περιβάλλον. Φέρνουν μαζί τους εμπειρίες, γνώσεις, δεξιότητες, πολιτισμούς και ιδέες.
Όταν αυτή η συμβολή αναγνωρίζεται και όταν υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής, το σχολείο μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από ένας εκπαιδευτικός χώρος. Μπορεί να γίνει ένας πραγματικός κόμβος ένταξης, συμμετοχής και του ανήκειν.
Περισσότερες πληροφορίες για το SCHOOLinHUB: https://schoolinhubproject.eu/
Το έργο SCHOOLinHUB συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (AMIF), Project No. 101141033
